Người con giai đi tìm em mười năm
Hắn từ mặt trận trở về
Từ quán rượu từ phố đông huyên náo
Từ những câu thơ tuyệt vọng trở về
Bị lừa dối, bị lăng nhục
Rách rưới, bơ phờ, cô độc
Hắn ngồi trước mặt em

Bây giờ sắp hết năm
Đường vào ô lem luốc bụi than
Những mái nhà xám đen
Những người đẩy xe gầy guộc
Tiếng chim trong veo trên đỉnh thông chiều
Anh muốn nói những lời thầm kín
Như men trắng lên màu trong lòng nung
Những đường nét hiện hình
Phút hồi hộp lạ lùng
Chỉ riêng lửa biết
Phút khát vọng thành màu trên khung vải
Phút tình yêu đậu cánh xuống trang thơ
Điều anh không nói ra
Riêng lòng em hiểu biết.

Em bảo cuộc đời này thảm hại lắm xấu xa lắm
Tất cả đều buồn cười vô nghĩa lý
Mà khổ sở mà chết người
Nhưng em ơi đâu đã là tuyệt vọng
Nếu mọi người tốt đều lặng im
Giữ riêng bàn tay sạch
Ai là người dọn đi bùn rác
Ai là người gieo hạt
Cho ban mai tươi lành?
Người con giai nói với em
Hắn không phải là tấm hình trong sách
Hắn chỉ là dãy phố nghèo lấm đất
Không giấu che sự thật của lòng mình
Chỉ là bờ đê nhiều khói và than
Là con thuyền
Luôn luôn kiếm tìm luôn luôn từ bỏ
Với cuộc đời thường em còn bao mối dây gắn bó
Em đi được với hắn không?

2.
tôi thấy tôi như người tù được thả rông
lang thang giữa đường giữa phố
nhìn hết mọi người
xem mình lâu ngày mặt mũi có khác người không
tôi đi lui
tôi đi tới
phố phường đông chật
tiếng cười tiếng la tiếng nói tiếng xe cộ
chẳng có ai quen thử nói chào tôi một tiếng
tôi đưa hai tay lên đầu vuốt tóc
lấy chân hất một hòn đá
cúi xuống nhìn mấy bao thuốc không bên lề đường
rồi đi về
qua cầu dép sút một quai
tôi không muốn nhớ gì hết

3.
tôi ngồi trên hòn đá trước nhà
buổi chiều không có một con chim đậu trên cây
đám trẻ con chia phe bắn nhau cười la ngoài sân
đứa sống đứa chết cãi nhau ăn gian chưởi thề
những người đi bán về nói chuyện to
hai đứa nhỏ nhà bên cạnh cầm đèn che miếng lá chuối
qua xin lửa hỏi tôi nấu cơm chưa
tôi cười lắc đầu muốn đi ngủ
trong gió có mùi rơm cháy
tôi không biết làm gì hết
tôi bỏ hai chân ra khỏi dép cho mát
đám trẻ con bỏ chơi chạy theo phá đàn trâu bò đi qua
tôi bước vào nhà mở rộng hai cánh cửa lớn thắp một cây đèn để lên bàn thờ
hai đứa con ra ngoài đường chờ mẹ chưa về
trời còn lâu mới tối
tôi đi gánh một đôi nước uống

4.
tôi sống yên ổn với những việc làm hàng ngày của mình
không định được ngày mai
có một đồng để mua cho con nửa cái bánh tráng hay hai cái kẹo gừng
có hai đồng cất dưới chân đèn trên bàn thờ lỡ khi hết dầu thắp tới bữa thiếu ruốc hết bột ngọt
mả cha cuộc đời quá vô hậu
cơm không có mà ăn
ngó lui ngó tới không biết thù ai
những thằng có thịt ăn thì chẳng bao giờ ỉa vất

5.
lâu ngày tôi thấy quen đi
như quen thân thể của mình
tiếng ho gà nửa đêm của những đứa bé chưa đầy hai tuổi
buổi chiều không có cơm ăn
những con ruồi ăn nước mũi khô trên má
những đứa đau quan sát những con chuột
chết lòi ruột ở bến xe đò
những tiếng cha mẹ vợ chồng anh em
con cái chưởi bới la hét trong bữa ăn
người điên ở trần đứng làm thinh
giữa trời mưa ngoài chợ
những ngày hết gạo hết tiền hết củi
muối sống không còn một hột của tôi
những trách canh rau khoai tháng năm không có bột ngọt
hai mắt tôi mở to
đầu tôi cúi thấp
miệng tôi há ra
những lá khoai nhám và rít mắc vài hột cơm
dồn cứng chật cuống họng

nói thật lúc này tôi muốn được say rượu
họa may thấy một đồng thành ba bốn đồng

6.
nhiều khi tôi quá chán
chân tay rã rời
đầu óc đau nhức
không muốn làm gì hết
mấy đứa nhỏ chơi buôn bán bỏ đi đâu không biết
để đất đá lá cây đầy nhà
tôi dựa cửa ngồi yên một chỗ
dụi mắt nghĩ hết chuyện này tới chuyện khác
nói chi tới những đứa đã chết trên rừng giữa phố
bạn bè có đứa giàu đứa nghèo
đứa ngụy đứa cách mạng
đứa của tiền ăn tiêu mấy không hết
đứa không có được một cái áo lành
đứa đi kinh tế mới ba bốn bảy tám năm
trở về xách một cái bị lát
mặt cắt không có một hột máu
đứa đạp xe thồ ngồi vắt chân ăn củ sắn
chờ khách ở bến xe
đứa vô tích sự ở nhà không có việc chi làm
có đứa râu tóc dài che kín mặt
có đứa tàn không nhớ mình tên chi
có đứa chịu không nổi dắt vợ con vào nam
ăn chợ ngủ đường
mỗi lần gặp nhau mở to mắt cười hút một điếu thuốc
hết chuyện nói

hai đứa con đi chơi về cười nói
đứa nhỏ bắt tôi đánh trống
cho nó làm ông địa múa thiên cẩu

7.
cái trống lon mặt ni lông và hai chiếc đũa tre
tôi đánh
múa đi các con
này đây cái nón gãy vành làm đầu thiên cẩu
và sợi dây chuối treo ngọn lá làm tiền
múa đi các con
cái bụng ông địa to tròn giơ lỗ rún gài nút áo không được
ông địa chống tay vỗ bụng ngửa mặt lên trời cười ha ha
tôi vỗ tay hoan hô
và không biết mình có nhớ ra được
cái mặt ông địa không

Tháng chín 1984

Những bông hoa chưa nở đã tàn đi
Những cành cây chưa xanh đã cỗi
Em gái mười lăm, đã không còn thiếu nữ
Dưới mái tóc quăn trơ trụi vai gầy.

Em đi đâu đêm nay
Để lòng tôi se lại
Em lăn lóc trong bùn lội
Mà tôi chẳng biết làm gì
Lặng đứng nhìn em đi
Cổ tôi chừng nghẹn đắng.

Con chim non trong trắng
Người ta đã đánh em
Trong toa tàu chật chội
Người ta làm nhục em
Dưới bẩn thỉu những lùm cây cối
Em sẽ nằm trong những dãy nhà giam đầy muỗi
Con chim non trong trắng của tôi ơi!

Đôi môi em không trong vắt nụ cười
Em chẳng biết yêu đương mà mơ ước
Không được đọc những trang sách đẹp
Không biết tin vào những bài ca

Sớm độc ác, sớm xấu xa
Bao đứa trẻ như em tàn lụi
Sao mọi người có thể dửng dưng
Nhìn em đi trên đường tối?
Mọi người đều có tội
Trước tuổi thơ đã chết của em.

Muốn nắm bàn tay em
Nói cùng em những điều âu yếm nhất
Mà tôi vẫn không biết làm gì được
Cứ để đêm nay em chẳng về nhà
Đôi vai gầy đi lủi thủi trong mưa.

Này trái dừa cao, anh trèo em đỡ
Vạt váy, ô hay dám hứng trời
Khuôn ngực để trần – mùa xuân mà lị
Thầy đồ cóc nhỉ, thầy đồ cóc ơi!

Thầy dậy những gì? Chi hồ giả dã
Học trò nghiêng ngả khổ quá mùa xuân
Nước chảy ngoài sông, cánh đồng mát thế
Mà mặt thầy cau, mà thước thầy cầm.

Đã tưởng ngày xuân vui làng, vui xóm
Ai có hay đâu khổ một thân chàng
Thế đấy, một tình hai khối bự
Khối thì trợn mắt khối phồng mang

Ơi cái đời xuân tràn trề sức lực
Đời tươi như gấc, đời đỏ như son
Nét bút dám cười ngay nơi muốn khóc
Trong giấy xơ thô nhấp nháy hồn

Gà lợn ngựa voi con xanh con đỏ
Trăng lặn trăng lên khi tỏ khi mờ
Nào tất cả vào đây cả mây cả gió
Em gõ nhịp sênh tiền anh hát í ơ.

Thoát xác vọt lên trần nhà
Nhìn thi thể co ro
Góc giường than khóc

Ngoài đường cái quan
Xe rác chạy rầm rập
Đống lửa bao nilon đựng rác
Đôi tình nhân khét lẹt
Chàng thương binh ngực nặng huân chương
Vẫn hô một hai hành quân không chịu nghỉ
Nàng thất tình
Hoa mướp bồng áo bông
Ru hời
Thoại Khanh – Châu Tuấn
Đun nấu sụt sùi đứt ruột ống bơ.

Ngõ hẻm
Trăng rông
Mấy nàng xì ke chưa chồng vật thuốc
Khóc rưng rức
Tóc em sợi vàng sợi bạc
Sợi nâu sợi tím sợi hồng sợi xanh
Ánh trăng nằm nhễ nhại sầu đong

Mái hiên tây mấy chú nhóc
Xa tuổi thơ
Gối lên sách tướng số ôm nhau
Ngủ say sưa tiếng mèo gào
Hiện thực

Lãng mạn nào!
Một hai ba
Cùng bay lên cao.

Rỗng ngực.

Khi ta thôi học
Các giáo sư dạy cho lũ học trò những điều họ không tin
Và chúng ta tin những điều họ không dạy

Khi ta thôi học
Ta không biết con người sinh ra để làm gì
Và ta mải miết
Ði tìm câu trả lời
Ðể sống yên tâm

Đưa tay ra còn níu được gì không
Anh nghĩ ngợi về bao điều bất hạnh
Về cuộc chia ly đã trở thành sự sống
Của riêng anh. Anh chợt yêu nó vô cùng

Ga nhỏ ồn ào, hồi hộp nỗi riêng chung
Ta sẽ nhớ khung cảnh này mãi mãi
Những gì nói ra,
những gì chưa nói hết
Tàu chuyển bánh rồi, còi xé bên tai

Thôi thế là xong,
mình đã chia hai
Cùng lao vào vực thẳm xanh vời vợi
Người đời sau này nghĩ về anh sẽ nói:
Anh chàng trẻ trai từng yêu cô nàng tươi mát như sông xuân

Như dòng sông bồi lở mùa xuân
Nàng cuốn chàng đi trong nhịp ru sóng nước
Rất đỗi yêu thương,
rất đỗi dịu dàng
và tràn đầy mơ ước
Đổ ra đại dương hòa vào sóng say cuồng

Thôi thế là xong.
Khi người đã lên đường
Anh chạnh nghĩ,
chỉ có điều không nói
Anh nghĩ về dòng sông,
về sân ga anh đã tới
Và về miền đất của mình giống hệt một nhà ga….

(Thụy Anh dịch)

Nhớ sen đi tìm đầm
Gặp toàn bong bóng nước
Quay về hoa vẫn cúc
Anh cầm như trăm năm.

Kẻ ghét cứ phải gần
Người yêu đành xa cách
Mây dẫu thương mặt đất
Không thể nào không bay.

Đường cũ vẫn đông người
Đi về đâu không biết
Cây tự cho bóng bình
Mà trời không bớt gắt

Chùa xưa sư vẫn đây
Khói nhang buồn thăm thẳm
Phật thấu hết mọi điều
Hỏi em, đành im lặng.

Bồ đề mùa lá rụng
Bay mờ trong hư vô.

Phnôm-pênh, 1985

Những điều sỉ nhục và căm giận
Một đất nước luôn có kẻ dẫn đường
Cho người ngoài kéo đến xâm lăng
Cho những cuộc chiến tranh
Đẩy con em ra trận

Những điều sỉ nhục và căm giận
Một xứ sở
Nhà tù lớn hơn trường học
Một dân tộc có nhiều gái điếm nhất thế giới
Có những cái đinh để đóng vào ngón tay
Có những người Việt Nam
Biết mổ bụng ăn gan người Việt

Một đất nước
Đến bây giờ vẫn đói
Không có nhà để ở
Không đủ áo để mặc
Ốm không có thuốc
Vẫn còn những người run rẩy xin ăn

Nỗi sỉ nhục buốt lòng
Khi thấy mẹ ta bảy mươi tuổi lưng còng
Phải làm việc mệt nhoài dưới nắng
Khi thấy lũ em ngày càng hư hỏng
Khi người mình yêu
Nói vào mặt mình những lời ti tiện
Khi bao điều tưởng thiêng liêng trong sạch
Bỗng trở nên ngu xuẩn đê hèn

Khinh mọi người và tự khinh mình
Như chính tay ta đã gây ra mọi việc
Và tất cả không cách nào cứu vãn

Nỗi sỉ nhục ngập tràn trái đất
Khi lẽ phải luôn thuộc về kẻ mạnh
Những nền văn minh chạy theo dục vọng
Những guồng máy xấu xa chà đạp con người

Đi suốt một ngày
Giữa rác rưởi và chết chóc
Luôn thấy bị ném bùn lên mặt
Nói làm sao được nữa những lời yêu

Nghĩ về cha, con sẽ chẳng tự hào
Nỗi tủi nhục làm cha nghẹn thở
Nỗi tức giận làm mặt cha méo mó
Trong hận thù không thể có niềm vui
Nhưng không thể sống yên, không thể được nữa rồi
Nỗi tủi nhục đen sì mỗi cành cây
Nỗi tủi nhục của đứa trẻ chạy trốn
Nỗi tủi nhục trên mỗi bậc thang lười biếng
Trong cốc nước đưa lên môi lạnh ngắt
Trên mỗi dòng tin mỗi ống quần là phẳng
Mỗi chiếc hôn ướt át thì thầm
Mỗi nấm mồ bị vùi dập lãng quên
Trên bàn tay đưa ra trên mỗi bức tường
Nỗi tủi nhục tội lỗi nỗi tủi nhục kinh hoàng
Trên vệt máu bầm đen trên nụ cười thỏa mãn

Cha chẳng có gì để lại cho con
Ngoài một cửa sổ trống trơn
Ngoài một tấm lòng tủi nhục và căm giận
Ngoài kỷ niệm về những năm tàn khốc
Cho một ngày con được sống thương yêu

Di cảo 1972-1975

Ngày chú nhỏ bỏ làng đi biệt
Lão cũng vừa chí tuổi trung niên
Tuổi đời cách chẵn hai con giáp
Ba mươi năm, chú lưu lạc bao miền?

Thưa, cụ vẫn đưa đò không nghỉ
Đưa đò ròng rã bấy nhiêu năm?

Cũng như chú nhỏ làm thơ vậy
Nào khác đưa đò cho thế nhân
Phần lão đi hoài không thấy đến
Trên sóng đâu quyền được mỏi chân?

Chén này chú phải cạn nguyên chén
Ơ kìa sao mắt lại se buồn?
Chú về khuya khoắt gay tôm cá
Chỉ có trăng đầy với rượu suông!

Cháu hỏi câu này không phải lắm:
Cụ có bao giờ muốn đổi thay
Cái nghề đi mãi mà không đến
Lắm dập vùi xưa, bạc bẽo nay?

Ông lão ném chai vừa hết rượu
Làm xao nhẹ mặt sóng lăn tăn
Trả lời, chỉ tiếng cười khanh khách
Chỉ tiếng cười lay buốt ánh trăng…

Sinh nhật 12.12.1991