Tháng Chạp bốn bề lửa khói
quyết tử quân ra đời
những công nhân máy đèn
thợ sắp chữ nhà in
vai áo dầu lem luốc
anh giáo tư rút rát
đưa bàn tay trắng trẻo nhận thanh gươm
anh sinh viên trường thuốc ngang tàng
mang đến con dao giải phẫu
anh kéo đàn tiệm rượu
bác phở rong mũ dạ
ông thợ già bẻ ghi
những lưng áo suốt đời vá rách
những bài tay suốt đời im lặng
linh hồn của Hà Nội thủ đô
những người phiêu bạt không nhà
bốc vác bến sông, gầm cầu nằm ngủ
gái nhảy, vú em, anh xe, chú tiểu
có kẻ lần đầu tiên được sống
có người ngỡ đời mình đã hết
trong khói thuốc chán chường
hôm nay ném bút bước ra đường
đứng vào chiến lũy
đã quá nhiều đêm nô lệ
nước Việt thân yêu giờ phút mất còn
già dặn hay tơ măng
chân đấy hay cà – vạt
người theo đạo Tin lành
người đọc mòn sách Khổng
và anh, người Cộng Sản
hôm xưa vượt ngục Hỏa Lò
dân phố chỉ biết tên
qua tấm hình truy nã
hôm nay ôm bom ba càng
đi hàng đầu dẫn tất cả xông lên

đục tường nhà nối lại mọi đời riêng
sáu mươi ngày quyết liệt
từng thềm gạch từng tấc đất
tiếng xung phong tiếng thét rung trời
địch từ Đồn Thuỷ kéo lên
từ Cửa Bắc xông ra
pháo đào Láng quân ta bắn xuống
Cầu Gỗ Hàng Đường Cửa Nam Hàng Bột
Ô Cầu Dền, nhà thương Vọng, Hãng dầu Sen
giặc máy bay xe tăng
ta súng trường chai cháy
giặc chiếm nhà ngoài, ta xông ra chiếm lại
giặc lên gác hai ta gỡ mái nhào vào
Định ở Bắc Bộ phủ
Thực ở Giảng Võ
và bao người đã ngã không tên
bác hàng rong chợ Đồng Xuân
vung đòn gánh đuổi thù quanh phản thịt
anh bán vé chết trong toa xe điện
bác đưa thư già tóc bạc
trên thềm nhà bưu điện hy sinh
túi thư chưa kịp gửi khoác bên mình
tiểu đội nữ cứu thương
ngã xuống miệng còn ca hát
những cô gái Ngọc Hà Lãng Bạc
những mẹ già Lai Xá Thụy Khuê…
đêm nay ra đi
nhớ từng gương mặt
nhớ thằng em liên lạc
nhớ rạp hát Tố Như
nhớ đường phố cùng ta ngăn bước giặc
cho khắp nơi cuộc kháng chiến bắt đầu
nhớ khóm rau xanh bên những cành đào
trên chiến lũy, mưa phùn ướt đẫm
đêm giao thừa khói trầm nghi ngút
đọc dòng thư, tất cả rưng rưng
“các em quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”
đôi mắt già Hồ thăm thẳm
sớm mai thành phố vào tay giặc
chúng nó đừng hòng khuất phục
Hà Nội là của ta
một cột điện một mái nhà
một thằng bạn một thằng em
một sớm mai yên tĩnh
ai hát bài “Suối mơ”
tiếng xe chạy tiếng rao quà
Hà Nội lầm than Hà Nội phù hoa
Hà Nội đêm nay nhắc gọi
ra đi hôm nay để mãi mãi trở về
mưa bay lồng lộng bờ đê
Hà Nội nhòe trong nước mắt
Tam Đảo sau lưng sừng sững
Việt Bắc chiến khu bát ngát
Hồng Hà cuồn cuộn réo sôi

chỉ xuống dòng sông đỏ rực
chúng ta thề sẽ trở về.

Gó níu hoàng hôn xuống đáy tranh
Lá rụng, trời xao động cổ thành
Đổi dòng, sông gửi hồn ngưng đọng
Mượn hồ trả kiếm lại trời xanh

Tôi muốn mang hồ đi trú đông
Mà không khiêng vác được sông Hồng
Mà không gói nổi heo may rét
Đành để hồ cho gió bấc trông !

Sao Hồ Gươm biết tôi ra đây ?
Mà thương ôm bóng kẻ lưu đầy
Mà lau đôi mắt tôi bằng sóng
Mà cả trời kia xuống hết cây …

Hà Nội 1998

Khấp khểnh xe đi
Vấp vào đêm tối

Thủ đô
Ngày mùa thu

Thủ đô
Cờ bốc lửa
phố dài
Cờ bốc lửa
công trường Nhà Hát lớn.

Thủ đô
Ngày Tổng Khởi Nghĩa
Ngày Thủ đô chờ đón
Đoàn Giải phóng quân về
Qua cầu Long Biên
Sông bóng người đi
Vai cao rộng
Mặc núi rừng Việt Bắc
Ai về Thủ đô
Khăn thầm nước mắt
Quốc ca mình
Đoàn lính Việt đầu tiên
- Có người làng đi
Trong đoàn lính trẻ.

Thủ đô
Tuần Lễ Vàng
Hà Nội dãy dọc toà ngang
Quên giai cấp
Trong căm thù dân tộc

Thủ đô
Ngày Tuyên Ngôn Độc Lập

Thủ đô
Ngày Tổng Tuyển Cử đầu tiên
Những ngày Thủ đô
Như ộc máu triền miên
Máu những người Tây giết
Chảy về từ lịch sử
Tiếng hát
Vùng lên
Xích xiềng rơi vỡ.

Thủ đô
Ngày Tàu trắng
Quốc dân đảng
Và thực dân
Nghênh ngang phố chật
Bắt cóc
Tống tiền
Khiêu khích
Bắn người
Đám ma đi
Cờ đỏ phủ quan tài
Phố Ôn Như Hầu
Những người bị giết
Xác quăng đầy hố
Đoàn Giải phóng quân đi
Như gại dao trên đường nhựa.

Thủ đô
Quân lệnh đêm
Lựu đạn đen ngòm trong nắm tay
Rình sau mái ngói

Nắng loé tường vôi
Chữ cào xương nhức nhối:
THANH NIÊN SỐNG CHẾT VỚI THỦ ĐÔ!
Mắt em thiếu nhi
Hồ trăng Trung Thu:
Các anh hãy giữ non sông
Cho chúng em!
Bàn tay lớn
Nhận lòng tin bé nhỏ.

Cụ Hồ hỏi anh em bộ đội:
- Các chú liệu giữ được Thủ đô
Bảy ngày?
Một rừng nắm tay
Thét tiếng:
- Thề với Bác!

*

Lửa cháy Thủ đô
Chân trời hấp hối
Xác thằng bạn
Xác thằng con
Trên hè phố Thủ đô
Giặc khởi hấn rồi!
Đường tản cư khuya
Lửa toé sắt bánh xe bò
Một Quyết tử quân hy sinh
Là một đoàn giặc chết
Một Quyết tử quân hy sinh

Và bắt đầu từ đó
Những ngày đêm Thủ đô
Tàn sát
Khu Đồng Xuân
Lính Trung đoàn Thủ Đô
Đâm giặc trên bàn thịt
Như chọc tiết bò
Đuổi giặc
Vật lăn trên nóc chợ

Hai tháng giết nhau
Một đêm thủ đô
Có đoàn Quyết tử
Cắt máu tay ăn thề
Ngõ vắng Thủ đô
Những đơn vị rút đi
Góc phố Thủ đô
Bóng những người ở lại
ánh hoàng hôn lên
Liệm tròn huyết thệ
Người Quyết tử quân
cuối cùng.

*

Những người dân Thủ đô
Về với giặc ở chung
Phải đốt cờ đỏ sao vàng
Thức đêm may cờ ba sắc
Và những sớm mai
Tay xót xa
Đem treo cờ giặc trước nhà
Ai về Hà Nội
Thấy Hà Nội xa hoa
Thấy hà-nội hơn Hà Nội trước
Nhưng Hà Nội
Giặc xây thêm ngục tù
Xe Phòng Nhì
Chở từ ngoại ô
Từng đoàn người xiềng tay
Về qua phố tối.
Ai về Hà Nội
Thấy Hà Nội xa hoa
Thấy hà-nội hơn Hà Nội trước
Nhưng Hà Nội Ngã-Tư-Sở
Hà Nội Khâm-Thiên
Đèn khuya chảy vàng
Những hộp đêm
Mọc theo tiếng giày đinh
Của đoàn Tây mũ đỏ
Tiếng xe tăng viễn chinh
Chiều đi bụi phố
Và giữa trưa Hà Nội yên lành
Hồi còi rú thất thanh
Kêu như người tắc họng
Một xác Việt gian
Ngã tư
nắng đọng

Lũ lượt kéo nhau về Hà Nội
Từng đoàn thiêu thân
Mang trong mình định mệnh
Mủ đờm nhớt lạnh
Và uế khí hôi tanh
Sợ ánh sáng và gió lành
Tôi thành thép
Cánh tay người Kháng Chiến

Từ vùng tự do
Có người vào nội thành
Ném chứng thư Việt Minh
Trên dòng sông
Chào thằng bạn chiến khu
Mà phục tấm lòng.

Đêm Thủ đô
Rét đến
Trong chăn bông
Nghe lạnh chiến khu Vũ
Cơm gia đình
Đũa bát nhớ người đi.
Và những sớm mai
Từng đoàn phi cơ giặc
Chở tóc tang đầy trong thân sắt
Ra những miền quê xanh
Tiếng bom dội về
Chuyển Hà Nội mênh mông
Tìm người Hà Nội
Rung lên như đất chuyển
- Những người Thủ đô tản cư
- Những đồng bào kháng chiến.

Những em mùa thu
Đi trong đoàn thiếu nhi
Lớn lên
Tìm đường chiến khu Việt Bắc.
Những người ngày xưa
Ghét Việt Minh
Bắt đầu chờ đợi
Bao giờ Việt Minh
Mới đánh vào Hà Nội
Cho ánh sáng xa hoa
Vỡ rơi thành bóng tối
Trên xác người máu me
Ngổn ngang gạch ngói?
Đến bao giờ Việt Minh
Mới đánh vào Hà Nội?

Những người bắt sống Le Page
và Charton
Những chiến sĩ Cao Bằng – Đông Khê
Những binh đoàn biên giới
Đang chuyển về Trung Du
Như đi từng dãy núi
Kẹp vòng quanh ngoại vi Thủ đô.
Mắt vời xa
Cô gái Hà Nội tản cư
Đẹp trong màu áo vải quê mùa
Sẽ còn những ai
Trong đoàn quân trở lại
Ngày thủ đô chiến thắng tưng bừng?

*

Em về Thủ đô
Chân phố cũ
Ngập ngừng

Khoảng cuối 1950 – đầu 1951
(Dương Tường & Mạc Lân ghi lại theo trí nhớ.)

Màu tím của ngày hôm qua
Màu hồng ngày hôm kia
Và màu trắng trong ngày xưa nữa
Bội mùa hư không …

Khâu lại chiếc ba lô chưa kịp rũ bụi
– ừ, em đi
Lại một hành trình không chú thích
Thân gái dặm trường
Mùa nào mà chẳng hư không.

9/2005

Em hãy là Alađanh nghe em
Miết tay qua vài con số
Ở đầu kia thành phố,
Anh: Thần Đèn, hiện ra.

Xe cuốc của anh nhãn hiệu Hon-Da,
Chữ mất dấu của danh xưng Hòn Đá,
Ngày tuột xích lẻ trăm tám lần,
Vành con đảo trái tim hình chiếc lá.

Em đừng lo, cứ tuỳ tiện lên ngồi
Xe có nhạc “Hai-Tai” loại xịn
Anh sẽ hát “Áo lụa Hà…Thành”
Và tóc ngắn sẽ làm nhau bịn rịn.

Hà Nội nhỏ, xe cuốc thì nhanh
Vòng vèo một chút hết veo các phố
Thì em ạ, cứ rẽ vào nỗi nhớ
Sự rộng dài của anh lúc không em.

Hà Nội nhỏ như bàn tay con gái
Nhỏ như tay em trong tay anh
Chiều nay Hồ Gươm biếc xanh
Cứ nhắc anh hoài về một thời để mất
Một thời của biết bao điều rất thật
Thật như là em đã yêu anh…

Tôi ra Hà Nội bảy năm. Bảy năm của một quãng đời gian truân trầm uẩn, khi ra đi tóc mẹ còn xanh lắm, nay sợi bạc đã quá nửa phần…

Phố Hà Nội buồn như trái tim một kẻ đi lạc, lúc dài lúc ngắn như trí nhớ của một thằng say…

Phố Hà Nội quẩn quanh đến mức chẳng đủ ngã rẽ cho tôi quên được dù chỉ là một người con gái. Dù dọc ngang ba mươi sáu con đường cũng chỉ đủ cho hai người bạn tỉnh rượu ngay ở sớm mai. Không có ai, Hà Nội không có ai…

Không có ai vì Hà Nội có quá nhiều những ai – xa – lạ. Họ nói cười rồi đi vội vã, thây kệ phố nằm rêu bụi tháng năm ròng. Phố héo hon vì thiếu một dòng sông biết chở nước trong…

Tôi ra Hà Nội bảy năm. Bảy năm của một quãng đời không đong không đếm, có chăng chỉ là con số những lần ai đó đi qua mình, những nỗi, những niềm, những cơn, những cuộc, những oằn vai lo lắng cơ sinh…

Phố Hà Nội những phố rất tình. Đôi cô gái thông minh nhan sắc, chở những con thuyền đến tận bình minh. Khách qua đò, thuyền em về đâu đời cũng mặc..

Tôi ra Hà Nội bảy năm. Đứa em nhỏ lớn lên vàng võ, biếng chuyện sách bài, ham chơi theo bầy bạn lông bông ngoài ngõ. Mẹ ngắt nhánh cây bờ dậu dứ đòn quát nhỏ. “Liệu mà giống anh mi, lớn rồi biền biệt mà đi, quên gánh nặng đồng Chiều, gánh nhẹ đồng Quan. Bảy năm, nó còn nhớ ai than ai lầm…”

Tôi ra Hà Nội đã bảy năm.

Phố Hà Nội bảy năm.

Ngày nào về đây xem rùa nổi giữa hồ
Sông Ngân xuống sông Hồng lên tiếng kêu xé ruột
Ngày nào ngó cơn giông trong suốt
Ta cầm tay ta hôn nhau
Tựa hoa nở thật nhẹ nhàng thật chậm

Ngày nào theo em đi lấy rau cần
Gặp mái tóc rũ buồn mệt mỏi
Con diều vàng bén lửa giữa hoàng hôn

Vừa trăng trăng rập rờn
Đã chuông rền loang loáng sóng hồ Tây

Mùa thu len lén ra khỏi cây
Đi nào đi với anh xuống đáy hồ xa thẳm.

Tóc em dài cho ta nhìn thấy gió
Áo em bay cho mờ tỏ thân hình
Em sâu sắc như kinh thành cổ kính
Gốc si già da mốc ngói rêu xanh

Em nhẹ nhõm đi về trong phố cũ
Tường nhà lở vôi cửa gỗ bức bàn
Ta lặn lội như một thằng ăn trộm
Nơm nớp lo mình bị bắt quả tang

Lần lữa mãi thế là ta lỡ dại
Để dành thành mất cắp cả tình yêu
Thế là ta mồ côi em mãi mãi
Cái vu vơ chết đuối dưới sương chiều

Cửa gỗ cài then….bóng em mất hút
Xe cúp đã thay cho ngựa tía võng điều
Ta trở lại gốc si già…và làm lại
Làm thơ tình tặng những lứa đang yêu…

Phố này bên cạnh vườn hoa
Nhớ khi đón gió, quen mà chưa thân

Phố này đêm ấy có trăng
Cùng đi một quãng nói bằng lặng im

Phố này anh đến tìm em
Người qua lại tưởng anh tìm bóng cây

Anh theo các phố đó đây
Thêm yêu Hà Nội vắng đầy cả em.

Hốt hoảng gọi nhau
Không kịp vớ áo quần
Những đêm Hà Nội ngày xưa
Loã lồ
Mình đầy ung độc
Đã xuống tàu đêm
Vào Sài Gòn
Tất cả
Những đêm Sài Gòn
Ngày mai
Đêm giang mai
Tẩu mã
Đang mâng
Cấp cứu gấp vạn lần
Những đêm xưa Hà Nội
“10$ 1 cốc cà phê
100$ con gái…”
Quảng cáo đóng đầy
Ngực đêm
Như áo ngủ Sài Gòn

Đêm Hà Nội
Ngày nay
Như em nhỏ nằm tròn
Ru trong nôi chế độ
Những đèn dài đại lộ
Như những tràng hoa đêm
Nở long lanh
Trong giấc ngủ
Bình yên
Ngã Tư Sở, Cống Vọng, Khâm Thiên
Nằm ngủ
Những đêm
Giữa tình cảm lớn
Gió đêm về
Thơm hoa rừng, lúa ruộng
Đặt bàn tay
Lên những cửa ô nghèo
Khi chúng ta về
Ánh sáng
Đã về theo
Và từng cặp người yêu
Đem về trong giấc mơ
Hình ảnh hồ Gươm
Đẹp như hồ thần thoại
In bóng người yêu
Chung thuỷ
Đợi chờ.

(6-56)